هێرشی تورکیا، ئامانج و ئاکامهکانی

له واقیعدا هێرشی تورکیا بۆ سهر باشوری کوردستان چهند ئامانجێکی له پشت بوو . لهوانه ،

1_ حکومهتی داگیرکهری تورکیا چاوی بهو دهسکهوتانهی کورد له باشوری کوردستان ههڵنایه و له دواڕۆژدا به ههڕهشهی دهزانێ له سهر خۆی. به ههموو هێز و توانایهوه ههوڵی لاوازکردن و لهناوبردنی دهدات .ههروهها له دوای ڕاگهیاندنی سهربهخۆیی وڵاتی کۆسۆڤۆ، تورکیا مهترسی ئهو ههڕهشهیهی لا زهقتر بوهوه ویستی به شێوهیهک دهسهڵاتدارانی باشوری کوردستان و دنیای دهرهوهش تێبگهیهنێ له دژایهتی بنهڕهتی خۆی لهو نیمچه دهسهڵاتهی باشوری کوردستان .

2_ تورکیا ئێستاش مهترسی له جێبهجێ بوونی مادهی 140ی یاسای بنهڕهتی عێراق ههیه ، ههرچهن لای خۆمان به ههڵوێستی لاوازی سهرکردایهتی کورد و حکومهتی ههرێمی کوردستان دڵخۆشیهکی ئهوتۆ به جێبهجێ کردنی ئهو مادهیه نهماوه ، بهڵام تورکیا له ههوڵی بێوچاندایه بۆ ڕێگری و تهگهره خستنه ڕێگای چهسپاندنی ئهو ماده دهستوریه .

3 _ تورکیا بهو هێرشانه دهیههوێست دهسهڵاتی کوردی له حکومهتی فیدرالی عێراقدا کهم و کهمڕهنگ بکاتهوه و لاوازی بکات ،تا بتوانێ له هێزی دوههمهوه له دهستهڵاتی عێراقدا بیکات به هێزی سێههم و چوارهم وبۆ ئهو مهبهسته له ههوڵی ئاڵترناتیڤیشدایه . هاوکات ڕق و توڕهیی خهڵک بهرابنهر به سهرکردایهتی کورد و حکومهتی کوردستان دروست بکات.که لهم بوارهدا به پی ههڵوێستی دهسهڵاتی کوردستان و پارتهسیاسیه دهسهڵاتدارهکانی کوردستان تا ڕادهیهک له ئامانج نزیک بوهتهوه .

4_ قهیرانه ئابوری و سیاسی و کومهڵایهتیهکانی ناوخۆی تورکیاش و ناکوکی نێوان پارتهکهی ئهردۆغان و جهنڕالهکانی سوپا و مهسهلهی ڕهسمی کردنی حێجاب و ههمو ئهو ناکۆکیانهش هۆیهکی دیکهی هێرشهکه بوو.

5_ بوونی پ ک ک له باشوری کوردستان و شهڕ لهگهڵ پ ک ک لهم هێرشهدا له ڕاستیدا له خانهی پێنجهم یان شهشهمدا بوو، بهڵام دهسهڵاتدارانی تورک هێرش بۆ سهر پ ک ک و مهسهلهی شهڕی دژه ترۆریان کرده بیانو له پێناو به ڕهوا نیشاندانی هێرشه داگیرکاریهکهیان بو کۆکرنهوه و ڕاکێشانی ڕای گشتی و نێودهوڵهتی به لای خۆیاندا .

ئاکامهکان :

تورکیا له چهند لایهنهوه لهم شهڕهدا شکستی هێنا و دۆڕا .

یهکهم : به نیسبهت کومهلگای ئوروپاوه زیاتر له جاران ڕهخنهی هاته سهر بهو لهشکرکێشیه ، زۆربهی وڵاتانی ئوروپایی ههڵوێستی دژی هێرشی تورکیایان دهربڕی ، به دهستدرێژی بۆ سهر سهروهری خاکی عێراقیان لهقهڵهمدا و مهحکومیان کرد .وڵاتانی بهدهسهڵاتی ئوروپا وهک ئاڵمان، فهرهنسا و بریتانیا پێان وابوو ئهو جۆره ههڵوێستانه تهگهره دهخاتی ڕێگای چوونی تورکیا بۆ ناو ئوروپای هاوبهش .

دوههم: ههرچهن ئهمریکا چرا سهوزی به تورکیا دابوو بۆ هێرشهکه بهڵام سوپای تورکیا زیاتر له بهڕهی خۆی پێی ڕاکێشا ،ههندێک ناڕهزایی له لایهن سهرکردایهتی ئهمریکاوه بۆ دروست بوو ، مهترسی ئاڵۆزی زیاتر له ناوچهکه هاته کایهوه و و تورکیای زیاتر ملکهچی بریارهکانی ئهمریکا کرد و ئهوهش ڕهنگدانهوهیهکی خراپی له ناو خهڵکی موسوڵمانی تورکیا دهبێت که ئهردۆغان نوێنهرایهتیان دهکات .

سێههم: ناڕهزایهتیهکی زۆر له ناوخۆی تورکیا دا دروست دهکا . بهو ههموو ڕاگهیاندنهی تورکیا له مێدیاکان که باسیان له بهردهوامی هێرشهکه تا گهیشتن به ههموو ئامانجهکان دهکرد ،بهڵام سهرهڕای زیان و زهرهری گیانی و خهرجێکی زۆری دابین کردنی لۆجستیکی هێزهکهی و ناردنهوهی دهیان تهرمی سهربازی کوژراوی بۆ بنهماڵهکانیان به بریارێکی کوتوپڕ بێ ئهوهی که بهتاکه دانهیهک له ئامانجهکانی بگات، شکاو پاشهکشهی کرد . بهم کردهوه بێ باوڕی ، بهگومانی و بهرنگار بونهوهیهکی زۆر له ناو خهڵکی تونڕهوی تورکدا دروست دهکات .

چوارهم : زیاتر له جاران تۆوی ڕق و توڕهیی و بێ باوهڕی بهرانبهر به حکومهتی تورکیا له ناو دڵی خهڵکی باکوری کوردستاندا دروست کرد .

پێنجهم : بهو هێرشه زیاتر له ههموو کات نهتهوهی کوردی لێک نیزیک کردهوه و زیاتر هانیدان بۆ پێکهێنانی یهکیهتیهکی نهتهوهیی .

تاکه شتێک له حکومهتی تورکیا قازانجی لێ کرد " ئهگهر خۆی تێبگات" ئهوهبوو که بۆ چهندهمین جار بۆی دهرکهوت ناتوانێ به هێزی چهک و سهرکوت نهتهوهیهک و ویسته ڕهواکانی لهناو بهرێ . پێی سهلما که شهڕ و کوشتار و لهشکرکێشی ڕێگای چاره نیه . ههروهها بۆشی دهرکهوت هێزی گریلا که گێانی خۆیان له پێناو نهتهوهکهیاندا بهخت دهکهن، ئهوه نین وا ئهوان بیریان لێدهکردهوه و کوردیش تهسلیمی ویسته شومهکانی ئهوان نابێت .

جێگای سهرنج و سهرسوڕمان ئهوه بوو که ههڵوێستی دهسهڵاتدارانی کورد له باشوری کوردستان به پێچهوانهی خهڵکهکه بوو .

سهلاح سوڵتانپهنا

01/03/2008