له بیرهوهریه سیاسیهکانم.......بهشی سێیهم

سهرهڕای ئهوهش که زمانی ترکیم دهزانی ، ههر زوو له منداڵیهوه ، به هۆی نزیکی له شاری میاندواو،و تێکهڵاوی لهگهڵ کارداری ئازهربایجانی له ماڵێدا ، وهک مهیتهرو شۆفیر .....فێری ببوم و به تهواوی قسهم پێدهکرد . زۆر زوو ئاشکرا بوو که ههم کوردم و ههم ناوم "عومهره" ،جا وهک فارسهکان دهڵین ." کهر بێنه و باقله بار بکه "

جنێو و قسهی سوک دهستی پێکرا . دهگهڵ ئهوهش که بهڕێوهبهرایهتی مهکتهب بهگشتی ، له کۆبونهوهی بهیانیاندا _ ئهوزهمان باو بوو که شاگرد ،کهلاس به کهلاس له حهوشی مهکتهبدا کۆدهبوونهوه ، پاش سرود یان کوتاری پێویست ،بهڕیز دهچونه أوری کهلاسهوه _ ئامۆژگاری منداڵانیان دهکرد .ههڕهشهی به کوتان و لێدانیش له ئارادا ههبوو بۆ ئهو کهسانهی که جنێو به عومهر دهدهن و دهبنه هۆی ئهزیهت و یازاری منیش ، کهڵکی ئهوتۆی نهبوو .ههر نهبا پاش تهواو بوونی مهکتهب لهسهر ڕێگام ڕادهوهستان و بهگهرومدا دههاتن ،جاه ودووسێ بهبوو ببوو به بهرنامهی ههموو ڕۆژێ .

من که له منداڵیهوه لاشهڕ و کهمئازار بووم ، چارم نهما . دهبوو عیلاجێک لهو وهزعه تاڵه بکهم .بهلێکدانهوهی خۆم گهیشتمه ئهو ئهنجامه بۆ ئهوه که منداڵ وازم لێبێنن ، دهبێ بێئازاری وهلا بنێم ،پێشدهستی بکهم ،بههانهیان پێبگرم و لهگژیان ڕۆچم .

دووسێ جار شهڕی نێو حهوشهی مهدرهسه و سهرڕێی مالهوهم نایهوه ،شهڕ ئهمما شهڕ .ههموو جارێ هێرش و هجوم له منڕا دهستی پێدهکرد ،خوا بتحهسێنێتهوه گرتی ،ئاخریکهی وای لێهات که نێوبانگ دهربکهم . ببوم به "مهرجهع " و فتوا له من ڕا دهردهچوو . بهڵام دیسانیش لهبهر ڕههایی له گیروگرفتی خوێندنم له ناو کۆمهڵگای شیعه مهزههب ، پرۆسهی ناوگۆڕینم له عومهرهوه بۆ "ئهمیر" ، له ڕێگای مهحکهمه و دادگاکانی ئێرانهوه ،دهست پێکرا و ماوهیهکی دوور و دوێژی خایاند .

له تهورێز ، ئێمه وهک ئهندامی فیرقهی ئازهربایجان چاومان کێدهکرا ، ئهوکاته فیرقهش وهک حیزبی دیموکراتی کوردستان ، ههر ساخهی حیزبی توده بوو . ئهو شاخ و لك و پۆپانهی حیزبی توده کهوهک خوشک و برای له یهک دایک دهگهیشتنهوه یهکتر و ناوچهی یهکتر ، کاروباری سیاسیان ، پێکهوه تێکهڵاو ووهک یهک ڕێکخراویان دههاته حیساب .منیش به پێڕهوی لهو ڕهواڵه ، کهوتمه ناو یهکیهتی گهنجانی ئازهربایجان و ئهوامیری ئهوێم بهڕێوه دهبرد .

مزڵی ئێمه له تهورێز ، وهک ماڵی نهێنی و تیمی دهچوو . ههم ڕاکردوی تارانی حیزبی توده و ههم قاچاغ و قوچاغی مههاباد و دهوروبهر تێدا دهحهوانهوه. زهحمهت و ئهرکیش زۆرتر ههر لهسهر من بوو چونکه من له ههموان کهمتهمهنتر بووم . دهبوو ههم کاری مهکتهب و خوێندنم ئهنجام بدهم ،، که شاگردێکی ههره باشی کهلاس و مهدرهسهی خۆم بووم ، ههم کاروباری سیاسی پێسپێردراو به ئهنجام بگهیهنم و ههمیش خزمهت و سرویسی جهماعهت له ماڵدا به ئهستۆوه بگرم ، وهک ئاو هێنان ، جاران له تهورێز ههموو ماڵێک ئاوی خواردنهوهی تێدا نهبوو ،، بهڵکه له شێرهی سهرجاده و خیابانهوه دهبوو به سهتڵ و گۆزه ئاوی خواردن بهریهوه _ چای لێنان و قاپ و قاجاخ شۆردنیش ههر کاری من بوو .

گهیشتبوومه کهلاسی 6ی سهرهتایی ، وردهورده خهریک بوو بازره دهبووم ، که له بهرههمی دانیشتن و وتووێژی ناوخۆیی ئهندام و کادرهکانی حیزبی دیموکرات که زیاتر ههر دههاتنه مهزڵی ئێمه و ههموش ههر لاو وگهنج بوون ، بۆم دهرکهوت که شێوه ناکۆکی و ناتهباییهک له ناو حیزب دا ههیه . قسه و قسهڵۆک له سهر یهکتر ، دهسته بازی و یهکتر تاوانبار کردن ، بازاڕێ پهیدا کردوه . ئهوهندهی نم لێی حاڵی ببوم لایهنه ناکۆکهکان بریتی بوون له بهڕێز مامه غهنی و بهڕێز دوکتور عهلی مهولهوی . جیاوازی له بۆچونیاندا و هاودهم بڕه کێشهیهکی شهخسی له نێوان ئهو دو کهسایهتیه سیاسیهی نێو ڕێکخراودا ساڵهکانی دواتریش ههر ما و شوێنهواری دیار بوو .

ساڵی حهوتهمی خوێندن ڕومان کرده تاران . له دهبیرستانی " دارالفنون "ناونوسیمان کرد .دهگهڵ ئێمه بهڕێز مستهفا ئیسحاقی و بهڕێز سولیمان موعینی واته پاشتر " شههید فایق ئهمین "ههر لهو مهکتهبه ناونووس بوون و ههر بهیهکهوهش له خیابانی وابزانم " چراغ بهرق" له نیزیک مهکتهبهکه ، باڵهخانهیهکی دوو ژوریمان به ئیجاره گرت و بووین به هاوخهرج . بهڕێزان مستهفا و سولیمان ، به چهند ساڵێک له من گهورهتر و له کهلاسی سهرترهوه دهیانخوێند .

گهلێک جار ، ههروا بۆ خۆشی و گاڵته ، ئهزیهتیان دهدام . لهبیرمه یهکێک لهو جارانه که تازه " سهرتیپ ئهفشار توس " ڕهیس پۆلیسی ئهوکاتهی تاران که ههواداری خوالێخۆشبوو " دوکتور موسهدق " سهرۆک وهزیرانی وهختی ئێران و دژ به دهسهڵاتی دیکتاتۆری " محهممهد ڕهزاشا " دهجوڵاوه ، ڕفێندرا و پاش چهند ڕۆژێک جهنازهی به دهست و دهم بهستراوی له شوێنێک دۆزرایهوه و ههرا و ههڵڵایهکی زۆری لێ کهوتهوه ، به لاسایی کردنهوه لهو کوژرانه، ههردکیان سواری سهرم بوون ، دهست و دهمیان بهستم هێنایانم له کاریدۆری ئهپارتمانهکهی خۆمان فڕێیاندام و خۆیان چونه مهکتهب .لام وابوو ڕهنگه پاش چهند دهقیقهیهکی دیکه دێن و دهست و پێم دهکهنهوه ، دهزانن دهبێ بچمه مهدرهسه و دوانهکهوم ، کهچی وا دهرنهکهوت . زیاتر له سهعات و نیوێک بهو حاله له کاریدۆری ماڵدا مامهو ه ، بێئهوهی کهس به فریام بگات ،تا له نهکاو کابرایهکی جیرانمان تهپه تهپ له پلیکانی ماڵ سهرکهوت ، که چاوی به وهزعه کهوت ، ترسا بهرهو خوارهوه ههڵات نازانم چۆن بوو غیرهتی وهبهر کهوتبووه ، جارێکی دیه سهرکهوتهوه سهرهوه ، هاته سهرم دهست و پێ و دهمی کردمهوه و پرسی چ بووه کێ وای لێکردوی ؟ من که له شهرمان و له داخان بۆ ئهو گاڵته بێمانایه کوڵی گریانم له ئهوکێ وهستابوو ، کوتم ئاواڵهکانم .

لهو سهروبهندهدا ، بازاڕی سیاسهت و جبههبهندی سیاسی له ئێراندا به گشتی و بهتایبهتی له تاران گهرم و توند بوو . له لایهک دهسهڵاتی سیاسی سهر به دیکتاتۆری حهممه ڕهزاشا ، که لایهنی ههره زۆری ئهرتهش و ههموو حیزب و ڕێکخراوه توندڕهو و پیاوکوژ و کوتهک بهدهستهکانی " حزب زهحمهتکێشان ئێران " به سهرۆکایهتی " دکتور بهتحایی " ههروهها جهماعهتی حیزبی " پان ئێرانیست " و دارودهستهی " شعبان جهعفهری " ناسراو به شهعبان بێمۆخ ، له لای دیکهوه " جبهه میللی ئێران " به سهرۆکایهتی شههید "دکتور فاتمی" هاوکاری دکتور موسهدق ، سهروک وهزیرانی ئێران و حیزبی نیوه ئاشکرا و نیوه نهێنی توده که لایهنێکی گرینگ بوو و دهسهڵاتدار بوو له بازاڕی سیاسیدا له نێو وڵاتی ئێران .

ئێمهی ئهندام و لایهنگرانی حیزبی دیموکراتی کوردستان ، پاشکۆی حیزبی توده ، ههر له ههوهڵ ڕۆژی چوون بۆ تاران ، له حیزبی توده را لهسهرمان بوون ، کهوتینه ناو حهوزه و شانه نیوه نهێنیهکانی حیزبی توده و ئهرکی خهباتمان بۆ دیاری کرا . له "سازمانی جهوانانی حیزبی توده " دا جێم بۆ دیاری کرا و کهوتمه کار .

کارێک لهو کارانهی شانهی ڕێکخراوهیی ئێمه دهبوو بیکا ، فرۆشی ڕۆژنامهی " جوانان دیموکرات " بوو ، ههر کهسهمان بهشی خۆی وهربگرێ و بیفرۆشێ . لێمان قهبووڵ نهدهکرا نهیانفرۆشین ، لێشمان نهدهسهلما خۆ له فرۆشتنی بدزینهوه و پارهی ڕۆژنامهکهمان خۆمان بیدهین . فرۆشی ڕۆژنامه بهشێک بوو له خهباتی سیاسی . نرخی ڕۆژنامهکهش ئهگهر به ههڵه نهچوبم دهنکی پێنج قران یان ڕیاڵ بوو .

ڕهواڵی کاری ڕۆژنامه فرۆشی ئاوا بوو که سهرلهبهیانی زووی ڕۆژی دوو شهممهکان ، له بهرپرسی دیاریکراو ، ڕۆژنامهکانمان وهردهگرت ، پاش فرۆش پارهکهمان به حیساب تهسلیم به بهرپرسی شانه یا حهوزهی ڕێکخراو دهکردوه . بهشه ڕۆژنامهی من پێنج دهنک بوو که دهبوو بیانفرۆشم ، دهبوو بهرهبهیانی زوش ڕایپهڕێنم تا بگهمه مهکتهبهکهشم . کاری ڕۆژنامه فرۆشی ڕوژانی دوشهممهم ، زۆر کارێکی پێ زهحمهت بوو ، پێی بێ باوهڕ بووم و پێشم کارێکی به عهیب و عار بوو .

له سهرهتادا ، هیچ شارهزایی و ناسیاریهکم له سهر شاری گهوره و بێقهوارهی تاران نهبوو و نهشم دهزانی کام ناوچهی شار جێگای کرێکار و سهنعهته یان ڕوناکبیر و خوێندهواری چهپی لێ دهست دهکهوێ تا لێمان بکڕن ، ئهوانیش که دهیانکڕی ههر بۆ هاندان و وهک ئهرک دهیانکڕی ، نهک لهبهر مهتڵهب و نوسراوهی بهپێز ،بێجگه لهوهش دهترسام تووشی جێگا و شوێنی وابێم که چهقۆکێش و چوماق بهدهستی شاخوازی لێ بێ و شرت و گوم بم . چونکه ئهوانیش بهتایبهتی ڕۆژانی دووشهممه که ڕۆژی فرۆشی جهوانانی دیموکرات بوو ، له شوێنهکانی ژێر دهسهڵاتی خۆیان له تودهیی یان به قهولی خۆیان " جوجه کومونیست " دهگهڕان تا لێیان بدهن و له کاری ههڵسوڕابی سیاسیان بخهن .

لهبیرمه جارێک له ههوهڵهکانی ڕۆژنامه فرۆشیدا،پاش ئهوهی ڕۆژنامهکانمان وهرگرت زور له بهر شههید سولیمان موعینی پاڕامهوه که ڕهگهڵ خۆیم بخا تا منیش له دهوروبهری ئهو ، ڕۆژنامهکانم بفرۆشم ، ئهو شارهزاتر بوو ، پێشتر له تاران مابووه ، له منیش گهورهتر بوو ، قوهتێکی دڵ و دهرونی بوو ، بهڵام لێینهسهلماندم ، ڕێگای پێنهدان لهگهڵ ئهو بڕوم . ناچار و ناشارهزا ڕوم کرده جادهی "فردهوسی" ، لهوێ له شوێنێک ڕاوهستام ،دهستم کرد به هاوار هاواری، جهوانانی دیموکرات .

زۆری پێنهچوو کابرایهکی تاڕادهیهک بهتهمهن ، بهسهروگوێلاک ، ڕێک وپێک ، لێم هاته پێش و لێی پرسیم تۆ خهڵکی کوێی ؟

_ کوتم کوردم ، خهڵکی مههابادم.

_ چهند دهنکت لهو ڕۆژنامهیه پێیه ؟

_ پێنج دهنک.

_ بیانده بهمن .

ههر پێنج دهنکهکهم دایه ،پارهکهی دامێ و کوتی : ئێره جێی فرۆشتنی شتی وانیه ،بڕۆ لێره لاچۆ ، جارێکی دیکه بۆ فرۆشتنی ئهو بابهته ڕومهکهوه ئهو ناوه !

له خۆشیان بهپهله بهرهو ماڵ بوومهوه ، که گهیشتمه بهر دهرگای ماڵ ، تهماشام کرد یهکێک لهولاوه دێ ، شتێکی سووری بهبهردهمهوه گرتوه .بیچم و شێوه ڕۆیشتنی له ئی بهڕێز سولیمان دهکا، ڕاوهستام تا گهیشتێ ،خۆی بوو . وهبهردهستی کوتهک بهدهستانی بهقایی _ حیزب زهحمهتکشان _ کهوتبوو ، خوری شۆر کوتابوویان . ئهو سوورهی وه بهردهمی خۆشیهوه گرتبوو .جوته دهسکێشی سپی کورکی من بوو که له بهرههمی لێدان و کوتانی دا ،وهبهر کهپۆی گرتبوو ، له خوێن دا شهڵاڵ ببو.

ماڵی هاوبهشی ئێمه له تاران ، ههروهک ماڵی له تهورێز ههمانبوو ، جێی کۆبوونهوه و حهشارگهی نهێنی بوو بۆ ڕاکرده ژێر چاوهدێریهکانی تودهیی و دۆست و برادهرانی کوردی مههابادی که ڕێیان دهکهوته تاران .له نێو ئهو کهسانهدا ڕهحمهتی " مامۆستا وردی " بوو . مامۆستا وردی ، ئهندامی حیزبی شیوعی عێراق بوو که به نوێنهرایهتی هاتببو تاران بۆ پێوهندی دهگهڵ حیزبی توده . مامۆستا چونکه کورد بوو ، ناردبوویانه لای ئێمه و لهو ماڵه گشتیهی ئێمه میوان بوو .

مامۆستا ئهوکاته نزیک به پهنجا ساڵیک تهمهندار بوو ، پیاوێکی زۆر ئارام و مولایم و بهڕێز بوو ، فێری سرودی شۆڕشگێڕانهی کردین که به زمانی عهرهبی بوو ،بێئهوهی که بزانم مانای کهلیمه و وشهکانی چین ،به ئاههنگهوه فێری ببوم .ئێستاش ههندێکم له بیره لهوانه که دهکۆترا ...............

مامۆستا به زاراوهی باشووری کوردستان قسهی دهکرد ، وا ههڵدهکهوت که کاک مستهفا و کاک سولهیمان که بهڕاست قۆشمه و وهک فارسهکان دهڵێن بازیگوش بوون ، گاڵتهیان پێدههات و پێی پێدهکهنین .مامۆستا وردی دوو مانگێک لای ئێمه مایهوه ، وا ئؤگری ببووین ماوهیهکی تهواو ههر یادمان دهکردهوه و سرودهکانمان به عهرهبی دهکوتهوه .

ساڵهکانی دواتر که کهوتبوومه باشوری کوردستان و شۆرشی ئهیلول ، له کاک سولیمان زانیمهوه که مامۆستا وهردی له ماوهی مانهوهی له تاران که دهگهڕێتهوه بهغدا و ماڵهکهی خۆی ،ژنهکهی که ئهویش ههر شیوعی بووه ،له غهیبهتی مامۆستا کهڵکی وهرگرتووه و مل ئهستورێکی ههر له حیبهکهی خۆی ، هێناوهته ماڵ و تازه ڕێی نهدایهوه مامۆستا ڕو لهو ماڵه بکاتهوه که ماڵی خۆی بوو . گوایه که ئهو بێوهفاییهی هاوڕێیانی حیزبهکهی بههێند وهردهگرێ و له حیزبی شیوعیدا نامێنێ ، بهرهو پارتی دیموکراتی کوردستان و کوردایهتی بادهداتهوه .

له ماڵی تارانی ئێمهدا ، بێجگه له کاروباری سیاسی و کۆڕ و کۆبوونهوهکانی حیزبی توده ،گاڵته و گهپ و بهزم و گۆرانی کوتن بهشیکی دیکهی ئهو " مهکۆگهیهی " داگیر کردبوو .ههموو تیپ و تیمێک هاتووچوی دهکردین و ههر لهو ماڵهشدابوو که بۆ یهکهمجار چاوم به بهڕێز "سارم خان سادق وهزیری" و شههید "دوکتور قاسملو" کهوت .

سارمخان و کوڕێ "ملک الشعرای بههار" که نێوم لهبیر چوهتهوه ، بهیهکهوه هاتن ، ههر دووشیان له بهرپرسهکانی حیزبی توده بوون .لهو کۆبوونهوه دا که به حزوری ئهمان پێکهاتبوو ، بهشێکی زۆر له کادرهکانی حیزبی توده تێیدا بوون .بۆ ئێمه بهتایبهتی بۆ من ئهو کۆبوونهوهیه زۆر خۆش و زۆر گرینگ بوو. بهتایبهتی که دهمدیت سیاسهتمهدارێکی کورد وهک "سارم خان" که پیاوێکی تازهپێگهیشتووی زۆر ئارام ، ڕوناکبیر ، قسهزان بهرپرس له حیزبی تودهدا و زۆریش خاوهن شهخسییهت تهنانهت جوانچاک لهو کۆبوونهوهیهدا بهشداره و هاتوهته ماڵی ئێمه .

سارمخان ، ئێستاکه مخابن تهمهنی چوته سهر ، کهوتوته وڵاتی سویس ،جێگای خهم و پهژارهیه که بزاوی ڕزگاریخوازی کورد به گشتی و بهتایبهتی له ڕۆژههڵاتی کوردستان لهو گهنجینه نهتهوهییه بهتوانا و خاوهن ئهزموون و کهسایهتیه بهرزه ، کهڵک وهرناگرن .

وهک کوترا، دوکتور قاسملو که ئهو کاته تازه له چیکوسلوڤاکیا ڕا گهڕابوه ئێران ، گهنجێکی بهسهر و زمان ، ڕووخۆش و دهم بهپێکهنین بوو ، جا چونکه له چیکوسلوڤاکیاش ڕا ، واته له کابهی بچووکی ئێمهمانان ڕا گهڕبوهوه ، بهتایبهتی من زۆرم خۆشدهویست .ئهو خۆشهویستی و ڕێزهم ههرما و له ڕۆژگارانی دواتریش بوو به هۆی بهلاداشکانێکی زۆر بهلای بهڕێزیاندا له دهستپێکردنهوهی هاوکاری سیاسی پێکهوهمان که ئێستا لام وایه بهشێک لهو ههڵه و چهوتیانهم ، ڕیشهی له خۆشهویستی قهدیم دا که بۆ بهڕێزیان ههمبوو .

بێجگهلهوهش ، ئێمه به بنهماڵه ناسیاوی و تێکهڵاویمان دهگهڵ بنهماڵهی دکتور قاسملو ههبوه .بهتایبهتی لهگهڵ براگهورهی دکتور قاسملو به نێوی " دکتور عهلی " ، که ئێستاکه ماڵی له ورمێیه و ئهوهندهی بشزانم سپاس بۆ یهزدان ههرماوه ، یادی بهخێر ،هاتووچوومان گهرم بوو و بهڕێزیان لهگهڵ براگهورهی من زۆر دۆستی نزیک بوون .

لهبیرمه ، ئهوکاتی له تهورێز دهمانخوێند و من له کلاسی پێنجی سهرهتایی دهمخوێند بهڕێزیان ساڵی ئاخری زانکۆی پزیشکی تهواو دهکرد . ڕۆژێکیان که هاتبوه سهردانمان ، نهخۆش بووم .کوتی سبهی وهره خهستهخانه ، لهوێ دهبم ، تا بتبینم و معاینهت بکهم . چووم بۆ خهستهخانه ، بێجگه له خۆی ،چهند کهسێکی دیکهش له دوکتورهکانی هاودهورهی خۆی ، لهوێ له ژوورهکهی بوون .

دکتور عهلی که پیاوێکی خۆش مهشرهب و گاڵتهچیه ، به دهنگێکی بڵند به نێوی ئهوکاتی خۆم " عومهر " به ترکی بانگی کردم . چومه پێش ، له کاتێکدا دۆست و برادهرهکانی ههر به دهوروبهرمدا ههڵدهسوڕان . سهرنجام یهکێکیان کوتی " هانی گوێرغی ؟ " واته کوا کلکی ؟ . " شیعهکان که عومهر خهلیفهی ئیسلامیان زۆر ناخۆشدهوێ ، دهڵێن عومهر کلکی ههبووه " .جا ئهو برادهرهی دوکتوریش به گاڵته وای کوت تا گاڵتهیهکی لهگهڵ دوکتور کردبێت . دوکتور که پیاوێکی وشیار و خۆش قسهیه ، کوتی : ئهوه کلک نهبوو ،شتێکی دیکه بوو ، که عهلی و شیعهکان خراپی لێ حاڵین.