بیرهوهریه سیاسیهکانم..... بهشی 2

بۆ منی منداڵ ، ئهو ڕۆژگاره خۆشانه دهوامیان زۆر نهبوو. هێندی پێ نهچوو خۆشی ڕووی له تاڵی و سوێری کرد . ههل و مهجال گۆڕا ، کۆماری نهوپای کوردستان تووشی شکست هات، دهگهڵ ئهو شکسته ههموو هیوا و هومێدی منیش تێک تهپی. مهترسی و خهتهر ههموو کوردستانی گرتهوه ، ئاڵۆزپڵۆزی وڵاتی داگرت، چهقو چۆی گهڕانهوهی عهجهم بۆ جارێکی دیکه ، گشت ماڵ و کهلێن و قوژبنێکی کوردهواری داپۆشیهوه.

ماڵی ئێمه له دێ، که ههم له جادهی ماشین ڕهو نێزیک بوو و ههم لهبهر ئهوهش که له بنهماڵهی قازیهکانی مههاباد بووین ، وێڕای ماڵ ومنداڵی مامهکانم ، له ترسی شڵتاغ و گهڕی عهجهمان که خهریک بوو کوردستانیان دادهگرتهوه ، ڕاگوێزرا بۆ دێی پیروهلی باغی ، دێ و موڵکی پوورم ،که له پێشتریشدا نێوی هاتووه . پیروهلی باغی دێیهکی 50_60 ماڵی بوو ، له جادهی ماشین ڕهو چهپهک ، له جیرانهتی غهوساباد و سریل ئاواو قاڕنجه ههڵکهوتووه .

ماوهیهکی تهواو له ماڵی پوورم ماینهوه .ڕۆژێک لهو ڕۆژانه ، خهبهر گهیشت که پێشهوا و هاوڕێکانی گیراون ، باوکم که ههر له ماڵی خۆمان له حاجیاوا مابوهوه ، دهگهڵ ژن و منداڵ نههاتبوو بۆ پیروهلی باغی، بهرهو تاران ڕۆیشتبوو ، تا ئهگهر کرا ، له ههوڵی کاروباری پێشهوا و هاوڕێیهکانی بێ.

مانهوهی ئێمه له ماڵی پوورم زیاتر له مانگێکی خایاند . لهوه زیاتر نهدهکرا حاجیاوا بێ ساحێب وێڵ بکرێت. به ناچاری ماڵی ئێمه که گهوره پیاویشی تێدا نهبوو و ئێمهش ههم من و ههم خوشکهکانم ، منداڵ بووین گهڕاینهوه مالهکهی خۆمان له حاجیاوا .

ههروهک ووتم ، ماڵی ئێمه، له جادهی بهینی بۆکان _ میاندواو نیزیک بوو، ژاندارم و سهربازی ڕژیم که تازه کوردستانیان داگیر کردبووهوه وهک جاوڕایهڵکهره ده هاتوچودا بوون. دێیهکهی ئێمه له بهرچاوان بوو . چونکه له جادهش نێزیک بوو ، هاتنی عهجهمان بۆ وێ هیچ مهترسیهکی لهسهر نهبوو، کهم ڕۆژمان به بێ گهڕی ژاندارم و سهربازهکانی حکومهت دهبرده سهر. وای لێهاتبوو که ههر سهروکهللهی ژاندارم یان سهربازێک وهدهر کهوتبا، پیاوی دێ وێکرا ههڵدههاتن و ڕوویان دهکرده کێو و شاخ. بێجگه له ژن و مندال کهس له دێدا نهدهما. عهجهم ڕویان ده ماڵان دهکرد، تفهنگ و دهمانچهیان دهویستنهوه! نان و چایان دهویست ، ولاغ و بارهبهریان دهویست ، عیلاج نهبوو ههموو جارێک دهبوو به پاره و بڕه بهرتیلێک ، ڕازی بکرێن، جا دهڕۆیشتن ئهوکات پیاوان ڕوویان ده دێ دهکردهوه.

ئهو وهزعه نالهباره بهردهوام بوو، تا ڕۆژێکیان ، ههر دوو براگهورهی من که دهگهڵ گشته خوێندکاریکی دیکه، له لایهن کۆماری کوردستانهوه ، به مهبهستی پێگهیشتن بۆ خزمهتی وڵات ، نێردرابوونه شورهوی کۆن _ شاری باکۆ _ پاش شکستی کۆماری کوردستان گهڕابوونهوه ئێران ، گهیشتنهوه .

به گهیشتنهوهی ئهو دوو برایه بهتایبهتی برای گهورهترم ناسراو به " کاکاغا " سهرپهرستێکمان بۆ پهیدا بوو ، ههم بۆ ماڵی ئێمه و ههم بۆ خهڵکی دێیهکهش . چونکه زۆر جار ههڵدهکهوت ، ههر گڕ و بیانو و گهڕێکی عهجهم ، چ ژاندارم چ سهرباز ڕوویان له دێ کردبا ، دهستوری کوتان و تێههڵدان دهدرا. خهڵکی تووڕه و بریندار له دهسهڵاتی عهجهم لێیان وهکۆ دهبوون ، وهک دهکوترێ، چت خواردوه ترش و چهوهندهر، وهریاندهگهڕانێ و خوری شۆر دهیانکوتان . نێوبانگ وهها ڕۆیشتبوو و بڵاو ببوهوه، کهمتر عهجهمێکی بهگهڕ و ئاژاوهچی ، دهیانوێرا ڕوو لهو دهروبهره بکهن .

تهمی خهم و پهژارهی تێکچوونی کۆمار و گیرانی پێشهوا و هاوڕێیهکانی جارێ ههر نهڕهویبوو . خهبهری له سێدارهدانی پێشهوا ، جهنابی سهدر و حهمهحسێن خان ، گهیشته ماڵی ئێمهش . شین و شهپۆڕی ، ئهو ڕۆژی ڕهش ، ههرگیز له پێش چاوم وهلانهکهوتووه . که دیتم له خۆدان و سینگ کوتانی کهس و کاری نێو ماڵێم بۆ زهحمهته ، به چاوی پڕ له فرمێسکهوه ، ڕووم کرده مزگهوتی دێ ، کهچی لهوێشدا وهزعهکه باشتر نهبوو ، خهڵکی ناو مزگهوت به گهوره و بچوکهوه دهگریان .

زۆر چاکم لهبیره کابرایهکی خهڵکی دێ به نێوی" حهمه سوڵتان " چووبوه مێحرابی مزگهوتهکه، ڕووبه قیبله ببوو، پێچ و کڵاوی به ئهرزیدا دهدا ، دهگریا و به دهنگی بڵند هاواری دهکرد" خودایه قهبوڵی نهکهی، ئهم زوڵمه گهوری قبووڵ نهکهی" .بهڵام قبووڵی کرد .

پایزی ساڵی 1327 ههتاوی ، ساڵی ئێرانی بهرانبهر به 1946 ی زایینی ، وهبهر خوێندن نرام . باوکم به نامهیهکهوه بۆ خوالێخۆشبوو " سڵهمان خان ئهمیری" که ههم خزم و دۆستی بنهماڵه و ههم ڕهیسی فهرههنگی شاری بۆکان بوو، حهواڵهی مهکتهب کرام.

مامۆستا هێمنی بهڕێز ، له پێشهکی دیوانی شێعرهکانیدا _ تاریک و ڕوون _ نوسیوێتی ، من منداڵێکی لادێیی و... بووم ، ڕۆژی ڕهشتر و تاڵترم لهو ڕۆژه نهدیوه که چوومه مهدرهسه . مامۆستاکهم که خۆی کورد بوو به فارسی تێی خوڕیم ، هیچی تێنهگهیشتم . هاودهرسهکانم که ههموویان له من باوخۆشتر بوون پێم پێکهنین... ڕۆژی ههوهڵی چوونه مهکتهبی منیش وهک مامۆستا هێـــمن ، لهو رۆژگاره تاڵ و تفتانه بوو .

بۆکانی ئهوکات شارۆچکه یان ههر دێیهکی گهوره بوو . مهدرهسه له دهرهوهی شار ، له قهراغ جاده یان خیابانی شار ، له خانویهکی چهند ژووری بێ حهوش و حهسار ههڵکهوتبوو . له بهختی نهیار که گهیشتمه مهدرهسهکه ، کاتی پشوودانی منداڵهکان بوو . سهدان منداڵ له دهوروبهری مهدرهسه ، خهریکی کایه و گهمه و شهڕهشهق بوون ، ههرزهندهقم چوو .

منیش حهواڵهی ناو ئهو زهنازهنایه کرام . سلێمانی کوتهنی ئهبڵهق ببوم ، نهمدهزانی دهبێ چ بکهم و ڕوو له کوێ بکهم . کهسم نهدهناسی ،شهرمهنده و خهجاڵهت زهده ڕاوهستابووم، بیرم له چاهرڕهشی خۆم دهکردهوه .

لهناکاو ، زهنگێک لێدرا ، جهماعهتی منداڵ ، ڕیزبوون و ڕاوهستان . من نهمدهزانی دهبێ چ بکهم ، له جێگای خۆم چهقیبووم که کابرایهکی باریکهڵهی قهدبڵیندی چاکهت و شهڵوار لهبهر به شوڵدهستێکی باریکهوه دههات و دهچوو به فارسی تێم ڕاخوڕی ، چی لێ تێنهگهیشتم ، نهمزانی دهڵی چی . خواوڕاسان لهو کاتهدا سڵهمانخانی ئهمیری ، ڕهئیسی فهرههنگ ، که دهبێ بۆ سهرکێشی مهدرهسه لهوێ بووبێ، له ژورێک هاتهدهرهوه و به مامۆستای شووڵ بهدهستی ووت: ئاغای نانهوازاده ، ئهوه خهڵکی دێیه فارسی نازانێ ، خۆی ڕێنوێنی کردم بۆ ڕیزێکی منداڵان ، له کهلاسی ئهوهڵی سهرهتایی دامهزرام .

له بیرمه له پشووی نهورۆزدا ، هاتبوومهوه دێ ، ساڵ جارێ ههر سارد بوو و مزگهوت ئاوهدان ، گهرم و گوڕ و پڕ له خهڵک بوو . بۆ دیداری کۆنه ئاواڵان ڕوم کرده مزگهوت. خهڵک به گهرمی بهخێرهاتنهوهیان کردم . مام حهمهسوڵتان _یادی بهخێر_ پرسی هیچ فێر بوی؟ گوتم بهڵێ چۆن . پرسی دهزانی بنوسی مار ؟ مارێکم لهسهر کاغز بۆ نووسی . تهماشایهکی ماره نوسراوهکهی منی کرد و گوتی ئهوه چیه نوسیوته ، مار کوا وادهبێ ؟ وادیاره جارێ هیچ فێر نهبووی . ئهو قهڵهمه بده بهمن با فێری مار نوسینت بکهم . قهڵهم و کاغهزم دایه ، شکڵێکی پێچ پێچی کێشاوه و ڕووی ده خهڵکهکه کرد و پرسێ ئهرێ جهماعهت ، ماری کاممان ماره ؟ دیار بوو مام سوڵتان بوو به بهرهنده .

بۆ ساڵی دووههمی سهرهتایی، ڕاگوێزرام بۆ مههاباد ،بۆ لای برای له خۆم گهورهتر _ئهحمهد ئاغا_ که لهوێ دهچوو مهدرهسه. کهلاسهکانی سێ و چوارم له مههاباد خوێند .

لهو سهروبهندهدا ، وادهبوو که دهسته لاوێکی خوێندکار ، هاوتهمهنی برا گهورهی من هاتووچوی مهنزڵی ئێمهیان دهکرد ، ههموو جارێ که ئهوان دههاتن ، دهبوو له مهنزڵ وهدهر کهوم . ڕۆژێک لهو ڕۆژانه منیشیان هێشتهوه تا گوێیان لێ بگرم ، له ئاخری قسهکاندا ، وهک ئهندامی یهکیهتی لاوانی دیموکرات ، سهر به حیزبی دیموکراتی کوردستان وهریانگرتم .له نێو ئهو دهسته گهنجهدا ، شههید " سهید عهوڵای ئیسحاقی " دواتر ناسراو به " ئهحمهد تۆفێق " ههروهها شههید " سولیمان موعینی " دواتر ناسراو به " فایق ئهمین " زیاتر بهرچاو و ناسراو بوون . بهو شێوهیه له کهلاسی چواری سهرهتاییهوه ، ڕهسمهن به نهێنی پێمنایه تێکۆشانی سیاسیهوه و بووم به ئهندامی یهکیهتی لاوانی دیموکرات .

دهبێ بکوترێ که لهو کات و زهمانهدا ، چالاکی سیاسی به نهێنی، پاش تێکچوونی کۆماری کوردستان و جێگربوونهوهی دهسهڵاتی داگیرکهری ئێران بهسهر وڵاتدا، تازهی دهستپێکردبۆوه. لهو کاتهدا تهنیا ناوی حیزبی دیموکراتی کوردستان ، له ئارادابوو چ ڕێکخراو و حیزبی دیکه پێک نههاتبوون.

حیزبی دیموکراتی کوردستان ئهو زهمان که منیش به شێوهیهک له شێوان ببوم به هاوکار و ئهندامی، خۆی پاشکۆی حیزبی تودهی ئێران بوو و وهک شاخهی کوردستانی حیزبی توده، ههڵسوکهوتی دهکرد. دهگهڵ بوونی حیزبی دیموکراتی کوردستان و لکانی به حیزبی تودهوه ، تا کۆدیتای 28ی مرداد " گهلاوێژی " 1953 به سهر حکومهتی دوکتور محمد موسهدق دا بهردهوام و درێژهی ههبوو .

با له بیر نهچێ ، بهرلهوه که ناوم به ئهمیر بگۆڕدرێ ، "عومهر "م ناو بوو . که چومه تهورێز و کهوتمه ناو کهش و ههوای مهزههبی شێعهی توند و تیژێ شارهکهوه ، ناوم ههر عومهر و ههر بهو ناوهشهوه له مهدرهسه نێونووس کرام . جا خوت لێکی بدهوه منداڵێکی 11_12 ساڵهی له تهمهنی مندا ، بهو ناوهی مهنحوس و ناخۆشهویستوهو ، له نێو شێعه مهزههبی ئیفراتی و توندوتیژێ ئهوزهمانی ترکئ ئازهریدا ، دهبێ حاڵی چۆن بوبێ ، با ئهوهندهش بڵێم که لهو سهروبهندهدا ، بێجگه له ئێمه و دوو برای شاگرد مهدرهسه ، له شاری گهورهی تهورێزدا ، تهنیا دوو ماڵه کوردی دیکهی تێدا بوو، یهکیان ماڵی ڕهحمهتی "خاتهمی" و ئهوی دیکه ماڵی خوالێخۆشبوو " حاجی عهزیز وهلی". ئاو بێنه و دهستان بشۆ.