له بیرهوهریه سیاسیهکانم

خوێنهری بهڕێز ، ئهو بڕه بیرهوهریه سیاسیه که دهکهوێته بهر چاو و له بهر دهستتاندایه ، بهر له ههموو شتێک بهو مهبهست و هیوایه دهنوسرێتهوه که گۆشهیهکی تاریکی ههر چهند بچوکیش _له تێکۆشانی سیاسی و بزاوی ڕزگاریخوازی خهڵکی کورد له ڕۆژههڵاتی کوردستان ، له سووڕ و دهورانی پهنجا شهست ساڵی ڕابردوو ڕا تا ڕۆژگاری ئێستا ، ڕوناک بکاتهوه .

دهزانین ، سهرهڕای خهباتی بهردهوام له پیناو ڕزگاری و ئازادیدا ، سهرهڕای گهلێک جار ههستان و کهوتنهوه و دهریا دهریا له فیداکاری و لهخۆبردویی خهڵکه ئێمه له ڕۆژههڵاتی کوردستان ، بهسهرهات و ڕوداوهکانی ئهو زهمهنه ،که کهمیش نهبوون ، جار بگره له بۆچوون و ئاکاری هێز و جهماعهت و دهسته سیاسیهکانڕا ، تا دهگاته کهس و کهسایهتیه بگێڕ و ههڵسوڕێنهرانی ئهو گشته گڕو کفه ، زۆر کهم نوسراوهتهوه و ئهوانهش که نوسراونهتهوه مخابن ، له غهرهزوهرزی و کین له زگی، خۆڕانان و ملبهملهی شهخسی و تاسوپی لایهن و لایهنگری بهتاڵ نین .

گومانی تێدانیه که بهرپرسایهتی لهو کهم و کهمکاریانه له سهریهک و بهگشتی پێی ئهو هێز و کهس و کهسایهتیانه دهگرێتهوه که به شێوهیهک له شێوان شوێنهواریان له سهر ههڵسوکهوتهکانی ئهو ماوه دیار و بهجێ ماوه ، جا چ به چاک و چ به خراپ .

من خۆم یهکێکم لهو " بڵقاسمانه" که دهگهڵ تهوژمی گهرما و سارد و سڕیهکانی خهباتی کوردایهتی 50_60 سالی ڕابردووی کوردستان تێکهڵاو بووم و خۆم له بهرپرسایهتی له کهم و کوڕیهکان نادزمهوه ، به بێ ئهوهش خۆم به ساحێب قهڵهم و نوسهر و بهتایبهتی مێژوو نووس بزانم . وهک گوترا، ههوڵ دهدهم گۆشهیهکی تاریک لهو مێژوه پڕ له بهسهرهاته ڕوناک بکهمهوه .

نایشارمهوه و له خۆم نابوورم که له ههموو ئهو ماوه دوور و درێژهدا ، زۆر کهم " یادداشت " و " نۆتهم " ههڵگرتوه ، چونکه به پێی بۆچون و لێکدانهوهی نادروستی خۆم ، پێم وابو ههر بیرهوهری و ههر یادداشتێکی ڕۆژانه ، لهو ههل و مهرجه سهختانهدا که من تێدا ژیاوم و باوی مهخفیکاری و نهێنی پارێزی ئهسڵێکی سهقامگیر و دهبوو چی دهنوسرێ له چوارچێوهی نهێنی کاری دا بمێنێتهوه و دهست دوژمن و نهیار نهکهوێ لهلایهک, لهلایهکی دیکهوه ، ژیانی ڕهوهندی له شوێن بۆ شوێنی دیکه و شهو و ڕۆژ به شاخ و کێوانهوه ، مهترسی و خهتهری وهدهست کهوتنی نهێنی و نووسراوه ، بیرهوهری نوسینی ڕۆژانهی لێ کردبووم به دێو و درنج . له ئاڵوگۆڕ بوونی ڕژیم دا له ئێران _1979 _ که حهمهڕهزا شا ههروا به بهلاش وڵاتی بهجێهێشت و خومهینی هاته شوێن و جێگای . پیاو ڵای وابوو ههوای سیاسی گۆڕاوه و ...... ئێدی مهترسی وهدهست کهوتنی بیرهوهری نهماوه ، دهستم کرد به خڕ کردنهوه و وهبیر هاتنهوه و نوسینهوه ، ههندێک له بهسهرهاتهکانی ڕابردووم نوسیهوه و دامڕشتنهوه کهچی له هێرشێکی بهربڵاوی هێزهکانی حکومهتی ئێران ، بۆ دۆڵی شێخان _ دهوروبهری مههاباد _ دهگهڵ گشته کتێب و کهلوپهلێکی دیکه که له ماڵه برادهرێک لهوێ شاردبومنهوه ، له ماڵ پشکنیندا به تاڵانی داگیرکهر چوو . جا ئهو ورده حکایهتهم لهبهر ئهوه بوو که بڵێم :

* داوای لێبوردن دهکهم ئهگهر له نوسینهوهی ڕووداورکاندا جێ و ڕۆژم لهبیر نهمابن و نهمهێنابنهوه .

* بهڵێنتان پێ دهدهم ، ڕوداو و بهسهرهاتهکان ، ڕاو بۆچوونهکان ،چۆن و چ شێوهیاک هاتبنه گۆڕێ ، وهک خۆی بیگێڕمهوه بێ له غهرهزوهرزی ، بێ له خۆشهویستی ، دوور له ناخۆشهویستی کهسایهتی و کهسهکان ، بێ لایهنگری و دژایهتی چ سیاسی و چ ئیدئولوژیک ،چۆن بوه وای بێنمهوه .

* له ههر شوێنێک که ڕا و بۆچوون و لێکدانهوهی خۆم ههبووبێ ، ههروهک ههبوونی لهو کات و زهمانهدا بگێڕمهوه ، چ له مهڕ ڕووداوهکان ،چ لهمهڕ کهسایهتیهکان ، چ سهبارهت به هێز و ههڵوێسته سیاسیهکان .

شاعیری پایهبهرزی نهتهوایهتیمان ، مامۆستا هێمن ، له پێشهکی دیوانی شێعرهکانی خۆی " تاریک و ڕوون " دا دهڵێ و دهنوسێ : من بۆ خۆم وام ، ڕهنگه زۆر کهسیش وا بێ ، که شێعری شاعیرێک یان نوسراوهی نوسهرێک دهخوێنمهوه چ زیندو و چ مردوو ، پێم خۆشه خۆشی بناسم ، بزانم کێیه ، خهڵکی کام وڵاتی ، کاری چییه و.......

منیش به پێڕهوی لهو زاته بهڕێزه ، ئهوهنده ههر دهڵێم کێم و له کوێ ڕا هاتووم .

نێوم ئهمیر ، پاشناوم قازیه . کوڕی قازی محمد قازی م ، که به قازی محهمهدی حاجیاوا، ناودێر و ئهویش بهنۆبهی خۆی کوڕی ناونجی شهخسیهتی بهناوبانگی ناوچهی موکری تهنانهت ڕۆژههڵاتی کوردستان ، میرزا فهتاح قازی بوو . له حاجیاوا _ حاجیاباد_ له ناوچهی چۆمی مهجیدخان ، که دهکهوێته بهر جادهی میاندواو_ بۆکان ، له مانگی ڕهزبهری ساڵی 1938ی زاینی ، لهدایک بووم .

دهورانی منداڵیم وهک زۆربهی منداڵانی دیکه ، له کهیف و نهههنگی بێخهبهری له دونیای دهوروبهر ،دهگهڵ هاوتهمهنهکانم ،به کایه و گهمهی مێشین، جگێن ، ماتێن ، هێلکه شکێن ، ههلوکێن، گۆیهن ¸خوزێن، تۆپێن ، کهرسواری ئێواران له بهروپیری گاڕانی دێ ، قهرێ قهرێ و شهوداوهت، جارجاریش دزی کاڵهک و شوتی له بێستانی چۆمی، که لهو سهردهمهدا، ههموو ژیانی منداڵه دێهاتیهکانیان نهفهسبڕ به خۆوه خولیا کردبوو ، ڕابواردوه .

ئهو سهردهمه ، دهورانی کۆماری نهوپای کوردستان بوو ، سهردهمی بوژانهوه و ژیانهوهی کورد، ئهو کاته وڵات لهسهریهک له کهیف و ههڵپهڕکێ و خۆشیدا بوو، باو باوی کوردایهتی ، باوی خۆشی و شادی ، باوی ههڵپهڕکێ و سرود و گۆرانی بوو .

ئێستاش که ئهو دێڕانه دهنوسم ههر له بهر چاومه که کوڕه گهنج و لاوه گوندیهکان ههروا خۆرسک ، ئێواران له مهیدانی دێ دا کۆدهبوونهوه ، ڕیزیان دهبهست به ئهمری ڕێبهری ههڵبژادهیان ، یهک دوو ، به ڕاست ڕاست و به چهپ چهپ مهشقی نیزامیان دهکرد و خۆیان بۆ دهورهی پێشمهرگایهتی و دیفاع و بهرگری له خۆیان و له ئازادی و سهربهخۆیی خۆیان و وڵاتهکهیان ڕادێنا .

لهو وهختهدا، جارێکیان وا ههڵکهوت دهگهڵ پوورم سهفهرێکی مههابادم بێته پێش . من به منداڵی زۆرتر ههر له ماڵه پوورم دهمامهوه ، پورم چونکه منداڵی نهبوو ، خۆشهویستیهکی تایبهتی بۆ من ههبوو و له خۆی جوی نهدهکردمهوه و وهک منداڵی خۆی خۆشی دهویستم ، بۆ سهفهری گۆڕینیش ڕهگهڵ خۆی ددام . خاتره و بیرهوهری ئهو سهفهرهم ، ههرگیز له هیچ کات و زهمهنێکدا ، له بیر نهچوهتهوه ڕهنگه ههر ئهو بیرهوهریه خۆشیانهی دهورانی بهرپایی کۆماری کوردستان و یهکهم دیدارم لهو زهمانهدا له شاری مههاباد، پاشتریش بهسهرهاته دڵتهزێنهکانی تێکچوونی کۆماری کوردستان که باسیان لێوه دێ ، ڕهگ و ڕیشهی وههای له دڵ و له جهرگی منداڵی من داکوتابێ ، که بوبێ به شیرازه و ههوێنی هیوا و هومێدم بۆ تێکۆشان له ڕێی ڕزگاری خهڵک و وڵاتهکهم ، له دهسپێکی لاویم ڕا تا ئهوڕۆ و لهو ڕۆژه بهدواوه تا گڵهبانی چاوان .

کاتی یهو سهفهره ههوزهمان بوو دهگهڵ بهرهبهری پێکهاتنی کۆماری کوردستان ، جارێک شێوهی نائارامیهک له وڵات دا ههبوو . به پاک بوونهوی دهسهلاتی نگریسی پههلهوی له کوردستان دا ، تفهنگه کۆن و ژهنگاوی له ژێر زهوی شاراوه ، وهدهر کهوتبوونهوه شیوه ڕاو و ڕووت و خهڵک خانه بگیری ڕویدهدا . ئهگهر زاندرابا کهسێک دهوڵهمهند و له ماڵێدا چهک و تفهنگ نیه ، ههبووبێ دهچونه سهری و تاڵانیان دهکرد . چهند بهسهرهاتێکی ئهوتۆم ههر له یاده که له گهورهکانم دهبیستهوه که چهته چوهته سهر فلان بنهماڵه خانهبگیریان کردوون .

شهوێک لهو شهوانه که تازه نانی ئێواره یان نانی شێوان خورابوو ، که زاندرا چهند کهسێک له سهر بانی ماڵه ئێمه _پوورم_ بهسهربانهوهن ،ماڵی پوورم خانووبهرهیهکی یهکجار گهورهی دوونهۆم به چهند حهوش و حهسارهوه بوو ، که گهیشتنه سهربانی خانوبهرهیهکی ئاوا بڵند هاسان نهبوو ، نازانم چۆن وهسهر کهوتبون . که خهبهر هات چهند کهسێک له سهربانن و ترس و لهرزی خانهبگیریش ههبوو، ئامۆزای گهورهی من بهناوی عهلی سیققهت ، که ئێستاکه مهرحووم بووه ، دهستی دا تفهنگی بڕنو ، خۆی گهیانده سهربان ، دهنگه دهنگ و ههڵڵا لهسهربان پهیدا بوو ، پوورم سهرهڕای پیری و تا ڕادهیهکیش قهڵهوی ههستا و له ڕێگای ههورهبانی ماڵهوه ڕوویکرده سهربان و منیش به دوویدا. وڵات تاریک بوو ، ئهوانهی سهربان وابزانم سێ کهس بوون که به باشی نهدهناسرانهوه له بهشێکی سهربانی گهورهدا به تفهنگهوه سهنگهریان گرتبوو ، له لایهکی دیکهوه مهرحوومی عهلی سیققهت ، جهبههی گرتبوو و شهڕهقسهیان بوو .لهو شهڕه قسهیهڕا دهرکهوت که ئهو چهند کهسهی هاتبوونه سهربانی ماڵهکه ، له کوڕه ئاغاکانی ناسیاوی دهوروبهر بوون .

پوورم به نێو بانگی لێکردن و کوتی : شهرم ناکهن هاتوونه سهرماڵی من ؟ دهتانهوێ من خانه بگیر و تاڵان بکهن ؟ بیرتان لهوه نهکردوهتهوه له چنگ برازاکانی من چۆنتان نهجات دهبێ ؟ کوڕه ئاغا خۆیان پێ حهشار نهدرا ، که زانیان ناسراونهتهوه داوای لیبوردنیان له پوورم کرد ، له ڕێگای پێپلیکانهکانی ههورهبانهوه ، بهدوی پوورم دا هاتنه خوارهوه ، زۆر به شهرمهوه چهند دهقیقهیهک له ماڵ دانیشتن و خواحافیزیان کرد و ڕۆیشتنهوه قهولیان پێدرا که ئهو ههله سهرنهکهوتووه به نهێنی بمێنێتهوه و باسی لێ نهکرێ .

قهدهرێک پاش ئهو بهسهرهاته، له گوندی پیروهلی باغی ماڵه پوورم ڕا بهرهو حاجیاوا و لهوێش ڕا بهرهو "کهلبهڕهزاخان" که ماڵه مامم ناسراو به مهنسوریان "مهنسور سوڵتان" لهو زهمهنهدا لهوێ بوون . جهند ڕۆژێکیش لهوێ ماینهوه .

له کهلبهڕهزاخان ڕا سواری نهما ، مامم ماشینی ههبوو ، به ماشین دهبوو بڕوین بهڵام لهبهر ئهوهی که جارێ له وڵاتدا جهردهیی ههبوو ، دوو کوڕی مامم به تفهنگهوه لهگهڵمان سوار بوون تا پێش ههورازی "بهسری" لهو ههورازه که ڕێی چوونه مههاباد بهوێدا تێدهپهڕی ، دهکوترا که خهڵک ڕووت دهکهن .جا لهپێش ئهوهدا که ماشین بگاته ههورازێ ، دوو ئامۆزای تفهنگ بهدهست دابهزین و ههریهک بهلایهکدا ڕوویان له ههورازی بهسرێ کرد ، بهخۆشیهوه ڕێگر و جهردهی لێ نهبوو ، بهسهلامهتی گهیشتینه شار .

له پێشدا، ماشین سواری بۆ یهکهمین جار له ژیانی چهند ساڵهیی مندا و پاشان دیداری شار بۆ منی منداڵی دێی چهند ماڵی ،مههاناد وهک شارێکی بێبن و گهوره و پڕ له حهشیمهتێکی بێ ئهژمار ، سهرسام و لهخۆی بێ ئاگا کردبوم ، ئهو ههموو عالهمه بهو ههموو دوکان و شتومهکهوه ئهو خهڵکهی تێکهڵاون، یهک دهڕوا و یهک دێ ، ههر ههڵڵا و بگره و کهس حیسابی کهس ناخوێنێتهوه له کوێڕا و بۆچی ؟ بیری منداڵیم بۆی لێکنهدهدرایهوه ، مات و مهبهوت بووم .

پوورم میوانی ماڵی پێشهوا بوو ، لهوێ دابهزین . پوورم، ههم دهبوو به ئامۆزای پێشهوا له لایهک و له لایهکی دیکهڕا دهبوو به ئامۆزازاشی . پوورم _گهوههرتاج_ کچی مهرحومی میرزا فهتاحی قازی ، مێردی به برازای باوکی خۆی کردوه ، مهرحومی قازی عهسکهر ، مامی پێشهوا که ماڵی له دێی پیروهلی باغی بوو. مهرحومی قازی عهسکهر تهمهنی درێژ نهبووه .

وهک کوترا لهو سهفهرهدا پوورم میوانی ماڵی پێشهوا بوو ، منیش دهگهڵ ، ههر لهو سهفهرهشدا بوو که بۆ یهکهمجار و ئاخر جار ، چاوم به پێشهوا و سهدرول ئیسلام شههیدی برای کهوتوه . ئهویش ئاوا بوو که ڕۆژێکیان بردمیان بۆ حوزوری پێشهوا و سهدری شههید ، له ژووری میوانخانهی پێشهوا که ژووری مهحکهمهش بوو و ههرواشی پێدهگوترا ،ژوورێکی گهورهی پڕ له فهڕش . که چوومه ژوور ههم پێشهوا و ههم سهدری شههید به پێیهوه ڕاوهستابوون .زۆر به لوتف دواندیانم ، پێشهکی لێی پرسیم چ دهزانی ؟من که منداڵی لادێ بووم " مێشێن"م دهزانی و لاشم وابوو مێشێن زانین هونهرێکی گهورهیه ، گوتم مێشێن . گوتیان جا ئهگهر وایه دهبێ لهگهڵ عهبه سوور ،کوڕی چوکی سهدری شههێد مێشێن بکهن بزانین کێهاتان دهیبهنهوه . ئهو عهبدوڵا بهڕێزه ئێستاکه ماڵی له ئاڵمانه و موههندیسی شیرکهتی بایر بوو .من ههم له عهبهسوور باو خۆشتر و ههم گوندی بووم ، باوهڕێکی پتهوم به بردنهوهی خۆم ههبوو بۆیه گوتم بابێ ، بانگی کهن. پێسهوا فهرمووی ، پێی دهوێری ؟ گوتم بهڵێ بابێ .

ناردیان کهللا و مهڕمهڕیان پهیدا کرد و هێنایان ، له ژێر چاودێری خۆیاندا دهستمان کرد به مێشێن ، ئهو ناشارهزا و منداڵتر ، من گهورهتر و مێشێن زان. زۆر به زوویی به سهریدا زاڵ بووم و بردمهوه ، وهبن قهرزی گوپهدان کهوت کایهکهمان لهسهر گووپ بوو لهبهر چاومه که سهدری شههید بۆی دهپاڕاوه که جارێ لێیگهڕێ

درێژهی ههیه ....................